Even na half één kwam de Real Senyera volgens lokale berichtgeving vanaf Plaza del Ayuntamiento op straat, terwijl mensen achter hekken riepen dat ze de vlag wilden zien. Niet de stoet zelf, maar de afstand ertoe was het eerste beeld: een groot deel van het plein zou door barrières en politiewagens afgesloten zijn geweest rond een kamp dat het recht op wonen opeist.
De burgerlijke processie rond 9 d’Octubre is een van die Valenciaanse rituelen die, juist omdat hij zo bekend lijkt, veel vertelt over de stad. Een vlag gaat door het centrum, bewoners wachten langs de route, politici lopen mee, en de binnenstad verandert voor enkele uren in een gedeelde tribune. Maar een tribune heeft altijd een rand: wie vooraan staat, wie achter een dranghek belandt, en wie de route slechts van een zijstraat kan raden.
Volgens diezelfde lokale verslaggeving overheerste applaus tijdens de bijna twee uur durende tocht en bleven beledigingen beperkt tot losse, moeilijk te herleiden momenten. Dat maakt de optocht geen simpel plaatje van eensgezindheid. Het laat eerder zien hoe Valencia met spanning omgaat: niet door alle verschillen weg te poetsen, maar door ze op een druk plein naast elkaar te laten bestaan.
Een plein is geen lege vloer
Plaza del Ayuntamiento voelt op een gewone ochtend al als een plek met meerdere eigenaren. Forenzen snijden er richting Estació del Nord doorheen; winkelend publiek wacht bij de oversteek; bezoekers houden hun telefoon omhoog naar het stadhuis. Volgens de berichtgeving lag er tijdens de optocht een woonrechtkamp op de centrale esplanade, waardoor de gebruikelijke open ruimte ook een politiek decor werd.
Dat is precies waarom een plein zo snel een symbool wordt. Wie er een tent neerzet, zegt niet alleen iets over huisvesting maar gebruikt ook de meest zichtbare kamer van de stad. Wie er hekken omheen zet, probeert niet alleen een doorgang te regelen maar bepaalt tijdelijk wat zichtbaar en bereikbaar is. Voor bewoners is dat een vertrouwde Valenciaanse botsing: de stad als dagelijkse gebruiksruimte én als podium voor grote, gedeelde gebaren.
De burgemeester omschreef het plein volgens lokale berichtgeving als van alle Valencianen, net als de processie.
«La plaza no es del Ayuntamiento, es la plaza de los valencianos y de todos. También la procesión cívica del 9 d'Octubre es la de todos».Die woorden zijn aantrekkelijk omdat ze ruim klinken; op straat worden ze pas echt wanneer iemand met een kinderwagen, een vlag of een protestbord ook daadwerkelijk plek vindt.
Kijken hoort bij het ritueel
Bij deze processie is toeschouwer zijn geen bijzaak. Volgens de lokale verslaggeving konden mensen vanaf Marqués de Sotelo de afdaling van de Senyera zien, terwijl aan de kant van Barcas de toegang richting het oude postkantoor met hekken was beperkt. Pas vanaf het beeld van Francesc de Vinatea zouden toeschouwers dichter bij de route hebben kunnen komen voor de foto die bij zo’n dag hoort.
Dat kleine verschil tussen zien en goed kunnen zien bepaalt de ervaring van een stadsfeest. Een inwoner die ieder jaar komt, zoekt misschien dezelfde hoek en hetzelfde moment waarop de vlag voorbijgaat. Een bezoeker begrijpt pas waarom er wordt geklapt wanneer hij of zij tussen de schouders en opgestoken armen staat. De route via San Vicente Mártir en Plaza de la Reina is daardoor niet alleen een verbinding tussen pleinen, maar een smalle strook gedeelde aandacht in Ciutat Vella.
Volgens de verslaggeving kreeg de tocht ditmaal ook de aanwezigheid van het zwaard van Jaume I mee, ter herinnering aan 750 jaar sinds diens overlijden. Dat zwaard zou sinds 1976 niet meer in de processie zijn meegedragen. Zulke voorwerpen zijn geen neutrale rekwisieten: ze geven een gewone wandeling door bekende straten een gewicht dat mensen laat stilstaan, applaudisseren en soms ook tegen elkaar aan schuren.
Concordia is een praktische opdracht
De oproep van de burgemeester werd volgens lokale berichtgeving herhaald in drie woorden:
«Concordia, concordia, concordia, eso es lo que pido».Concordia klinkt plechtig, maar in een centrumplein betekent het iets heel alledaags: geen ruzie bij de afzetting, ruimte voor iemand die anders denkt, en een route waar een ceremonie doorheen kan zonder dat de rest van het stadsleven verdwijnt.
Dat is geen verzoek om het oneens zijn te staken. De aanwezigheid van een kamp voor woonrecht, zoals lokaal gemeld, onderstreept juist dat de zorgen van een stad niet wachten tot na de feestdag. Wonen, toegang tot publieke ruimte en historische identiteit raken elkaar hier omdat ze allemaal dezelfde vraag stellen: wie kan Valencia vormgeven, en tegen welke prijs van zichtbaarheid, geduld en ongemak?
Voor bezoekers is het verleidelijk om de optocht als folklore te bekijken en daarna verder te lopen naar een terras. Voor bewoners is zo’n middag ook een gebruiksaanwijzing voor samenleven. De stad vraagt telkens opnieuw om een evenwicht tussen doorlopen en blijven staan, vieren en protesteren, beschermen en toelaten. Dat evenwicht is nooit af; het wordt geoefend in de paar meters tussen een dranghek en de stoet.
De stad buiten de route
Een processie trekt verder, de vlag keert terug, en de straten krijgen hun gewone ritme terug. Wat blijft, is de wetenschap dat publieke ruimte niet alleen bestaat uit bestrating en gevels. Zij bestaat uit afspraken die vaak onuitgesproken zijn: hoe dicht je bij een ritueel mag komen, hoeveel overlast een protest mag veroorzaken, en of een plein groot genoeg kan zijn voor meer dan één verhaal tegelijk.
Valencia heeft geen gebrek aan plekken waar die afspraken zichtbaar worden. Op markten, in parken, bij buurtfeesten en op de brede pleinen van het centrum delen mensen de stad zonder elkaar altijd te kennen. Wie verder wil kijken dan de monumenten, vindt in onze gids voor wijken van Valencia een beginpunt om te zien hoe verschillend die gedeelde ruimte per buurt aanvoelt.
De volgende keer dat een stoet, demonstratie of feestdag een straat tijdelijk naar zich toe trekt, loont het om niet alleen naar het middelpunt te kijken. Let op wie een doorgang vrijhoudt, wie vanaf de tweede rij probeert mee te zien en wie op een hoek wacht tot de drukte zakt. Daar, in dat kleine onderhandelen over plek, blijft Valencia zichzelf maken.
