De vleermuis boven het schild van Valencia kwam waarschijnlijk voort uit een gevleugelde draak op het helmteken van Pedro IV van Aragón. Vóór 1503 staat de vleermuis niet vermeld boven de senyera, de stadsbanier.
- Populaire naam rat penat
- Eerste vermelding boven de stadsbanier 1503
- Vroegste genoemde volledige wapen 1633
- Officieel embleem sinds de zeventiende eeuw
- Waarschijnlijke voorganger de vibra, een gevleugelde draak
De draak achter de vleermuis van Valencia
De best onderbouwde verklaring begint bij de vibra. Pedro IV de Ceremoniële gebruikte deze gevleugelde draak als persoonlijk embleem. De draak kwam ook boven de wapens van belangrijke steden van de Kroon van Aragón voor, waaronder Valencia.
De gevleugelde draak verscheen tijdens de regering van Pedro IV van Aragón, van 1319 tot 1387, boven de koninklijke helm. Gemeenten veranderden dit koninklijke drakenmotief later in een vleermuis. De oude draak werd met een vleermuis vereenzelvigd en kreeg uiteindelijk ook die vorm.
Een voorgestelde verklaring is dat Valencianen de gevleugelde draak van Pedro IV ironisch een rat penat noemden. Die benaming kan hebben bijgedragen aan de latere vorm als vleermuis. De bronnen presenteren dit als een mogelijke herkomst, niet als een vaststaand moment waarop de naam veranderde.
Voor de historische achtergrond van de stad kun je ook terecht op de pagina over Ciutat Vella. De feiten noemen geen afzonderlijke gebouwen waar het stadswapen gegarandeerd zichtbaar is.
Wanneer werd de vleermuis het embleem van Valencia?
Op sommige wapens van Valencia verschijnt de vleermuis aan het begin van de zestiende eeuw. De eerste vermelding in het helmteken boven de stadsbanier is uit 1503. Dat onderscheid is belangrijk: de verhalen over Jaime I spelen veel eerder, maar leggen niet vast wanneer de vleermuis in het stadswapen terechtkwam.
Het vroegste genoemde volledige wapen dateert uit 1633. Het heeft strepen, een kroon, een frontaal afgebeelde vleermuis en twee gekroonde L’s als schildhouders. Deze uitvoering staat in de Capitols del Quitament de la Insigne y Coronada Civtat de Valencia, gedrukt door Joan Baptista Marçal.
In de zeventiende eeuw werd de vleermuis officieel en verscheen zij op alle officiële drukwerken. De vervanging van de draak door de vleermuis begon rond die eeuw. In de negentiende eeuw was de vleermuisvorm volledig ingeburgerd.
De legenden over Jaime I
De koppeling met Jaime I is een legende. Een versie vertelt dat in 1238 een vleermuis op de vlag van Jaime I van Aragón landde, vóór een beslissende overwinning bij de verovering van Valencia. Andere versies laten het dier op zijn tent landen, hem voor een nachtelijke verrassingsaanval waarschuwen of voor hem uit vliegen wanneer hij het veroverde Valencia binnengaat.
In een andere legende voorkomt een dier bij Burriana een nederlaag voor de Kroon van Aragón. Daardoor wordt de verovering van Valencia mogelijk. Een verwant verhaal gaat over een zwaluw die een nest maakte bij het paviljoen van Jaime I in Borriana en die de koning beschermde.
De oorspronkelijke documenten die bij dat verhaal worden genoemd, spreken van een zwaluw en niet van een vleermuis. Er is ook een afzonderlijke legende waarin een koning de vleermuis toevoegt ter herinnering aan een dier dat Lleida hielp winnen van de Moren. Zulke verhalen verklaren de populariteit van de rat penat, maar leveren geen gedocumenteerde oorsprong van het stadswapen.
Wat de bronnen wel en niet vastleggen
De bronnen geven twee verschillende lijnen. De legendes verbinden de vleermuis met Jaime I en de verovering van Valencia. De heraldische lijn verbindt haar met de vibra van Pedro IV. Die tweede verklaring sluit aan bij de vastgelegde ontwikkeling van draak naar vleermuis en bij de latere vermeldingen in stadswapens.
De vleermuis kroont het wapen van Valencia en is sinds de zeventiende eeuw een officieel embleem van de stad. Valencia staat daarin niet alleen. Ook de wapens van Palma, Mallorca en Fraga hebben een vleermuis boven het schild. Dat past bij de gedeelde heraldische oorsprong in steden van de Kroon van Aragón.
Gebruik de kaart van Valencia om de stad te verkennen, maar behandel een vleermuis op een gevel niet automatisch als bewijs voor een specifieke historische oorsprong. Wie verder wil lezen over Valencia vindt meer stukken in het magazine.



