ValenciaLink
Waarom er een vleermuis op het wapen van Valencia staat
Waarom in Valencia…Waarom er een vleermuis op het wapen van Valencia staat

Waarom er een vleermuis op het wapen van Valencia staat

Redactie van ValenciaLink
4 min leestijd

De vleermuis op het wapen van Valencia komt waarschijnlijk voort uit de gevleugelde draak op het helmteken van Pedro IV van Aragón. De verhalen over Jaime I zijn legendes; de vleermuis is pas vanaf 1503 boven de stadsbanier vastgelegd.

De vleermuis boven het schild van Valencia kwam waarschijnlijk voort uit een gevleugelde draak op het helmteken van Pedro IV van Aragón. Vóór 1503 staat de vleermuis niet vermeld boven de senyera, de stadsbanier.

  • Populaire naam rat penat
  • Eerste vermelding boven de stadsbanier 1503
  • Vroegste genoemde volledige wapen 1633
  • Officieel embleem sinds de zeventiende eeuw
  • Waarschijnlijke voorganger de vibra, een gevleugelde draak
De rat penat is waarschijnlijk niet ontstaan als beloning voor een dier dat Jaime I hielp, maar als een draak die geleidelijk als vleermuis werd afgebeeld.

De draak achter de vleermuis van Valencia

De best onderbouwde verklaring begint bij de vibra. Pedro IV de Ceremoniële gebruikte deze gevleugelde draak als persoonlijk embleem. De draak kwam ook boven de wapens van belangrijke steden van de Kroon van Aragón voor, waaronder Valencia.

De gevleugelde draak verscheen tijdens de regering van Pedro IV van Aragón, van 1319 tot 1387, boven de koninklijke helm. Gemeenten veranderden dit koninklijke drakenmotief later in een vleermuis. De oude draak werd met een vleermuis vereenzelvigd en kreeg uiteindelijk ook die vorm.

Een voorgestelde verklaring is dat Valencianen de gevleugelde draak van Pedro IV ironisch een rat penat noemden. Die benaming kan hebben bijgedragen aan de latere vorm als vleermuis. De bronnen presenteren dit als een mogelijke herkomst, niet als een vaststaand moment waarop de naam veranderde.

Voor de historische achtergrond van de stad kun je ook terecht op de pagina over Ciutat Vella. De feiten noemen geen afzonderlijke gebouwen waar het stadswapen gegarandeerd zichtbaar is.

Wanneer werd de vleermuis het embleem van Valencia?

Op sommige wapens van Valencia verschijnt de vleermuis aan het begin van de zestiende eeuw. De eerste vermelding in het helmteken boven de stadsbanier is uit 1503. Dat onderscheid is belangrijk: de verhalen over Jaime I spelen veel eerder, maar leggen niet vast wanneer de vleermuis in het stadswapen terechtkwam.

Het vroegste genoemde volledige wapen dateert uit 1633. Het heeft strepen, een kroon, een frontaal afgebeelde vleermuis en twee gekroonde L’s als schildhouders. Deze uitvoering staat in de Capitols del Quitament de la Insigne y Coronada Civtat de Valencia, gedrukt door Joan Baptista Marçal.

In de zeventiende eeuw werd de vleermuis officieel en verscheen zij op alle officiële drukwerken. De vervanging van de draak door de vleermuis begon rond die eeuw. In de negentiende eeuw was de vleermuisvorm volledig ingeburgerd.

1503 is de eerste vermelding boven de stadsbanier. 1633 is de vroegste genoemde volledige uitvoering van het wapen.

De legenden over Jaime I

De koppeling met Jaime I is een legende. Een versie vertelt dat in 1238 een vleermuis op de vlag van Jaime I van Aragón landde, vóór een beslissende overwinning bij de verovering van Valencia. Andere versies laten het dier op zijn tent landen, hem voor een nachtelijke verrassingsaanval waarschuwen of voor hem uit vliegen wanneer hij het veroverde Valencia binnengaat.

In een andere legende voorkomt een dier bij Burriana een nederlaag voor de Kroon van Aragón. Daardoor wordt de verovering van Valencia mogelijk. Een verwant verhaal gaat over een zwaluw die een nest maakte bij het paviljoen van Jaime I in Borriana en die de koning beschermde.

De oorspronkelijke documenten die bij dat verhaal worden genoemd, spreken van een zwaluw en niet van een vleermuis. Er is ook een afzonderlijke legende waarin een koning de vleermuis toevoegt ter herinnering aan een dier dat Lleida hielp winnen van de Moren. Zulke verhalen verklaren de populariteit van de rat penat, maar leveren geen gedocumenteerde oorsprong van het stadswapen.

Wat de bronnen wel en niet vastleggen

De bronnen geven twee verschillende lijnen. De legendes verbinden de vleermuis met Jaime I en de verovering van Valencia. De heraldische lijn verbindt haar met de vibra van Pedro IV. Die tweede verklaring sluit aan bij de vastgelegde ontwikkeling van draak naar vleermuis en bij de latere vermeldingen in stadswapens.

De vleermuis kroont het wapen van Valencia en is sinds de zeventiende eeuw een officieel embleem van de stad. Valencia staat daarin niet alleen. Ook de wapens van Palma, Mallorca en Fraga hebben een vleermuis boven het schild. Dat past bij de gedeelde heraldische oorsprong in steden van de Kroon van Aragón.

Gebruik de kaart van Valencia om de stad te verkennen, maar behandel een vleermuis op een gevel niet automatisch als bewijs voor een specifieke historische oorsprong. Wie verder wil lezen over Valencia vindt meer stukken in het magazine.

Veelgestelde vragen

Wanneer verscheen de vleermuis voor het eerst op het wapen van Valencia?

De vleermuis staat niet vóór 1503 vermeld in het helmteken boven de stadsbanier van Valencia. Aan het begin van de zestiende eeuw verschijnt zij op sommige wapens. Het vroegste genoemde volledige wapen van Valencia met een frontale vleermuis dateert uit 1633.

Heeft Jaime I de vleermuis op het wapen van Valencia gezet?

De koppeling tussen Jaime I en de vleermuis van Valencia is een legende. Verhalen verbinden een dier met de verovering van Valencia in 1238, maar de heraldische bronnen wijzen vooral naar de gevleugelde draak, de vibra, uit het embleem van Pedro IV de Ceremoniële.

Wat betekent rat penat in Valencia?

Rat penat is de populaire naam voor de vleermuis die het wapen van Valencia kroont. Een voorgestelde verklaring zegt dat Valencianen de gevleugelde draak van Pedro IV ironisch een rat penat noemden. Die naam kan hebben geholpen bij de latere overgang van draak naar vleermuis.

Was het dier in de legende van Jaime I een vleermuis?

Niet volgens de oorspronkelijke documenten die bij deze legende worden genoemd. Daarin is het dier een zwaluw, geen vleermuis. De verhalen rond Jaime I bestaan in meerdere versies, waaronder een versie over een waarschuwing voor een nachtelijke verrassingsaanval.

Sinds wanneer is de vleermuis een officieel symbool van Valencia?

De vleermuis werd in de zeventiende eeuw een officieel embleem van Valencia en verscheen op alle officiële drukwerken. De overgang van de draak naar de vleermuis begon rond die eeuw. In de negentiende eeuw was de vleermuisvorm volledig ingeburgerd.

Bronnen

  1. Escudo de Valencia — Wikipedia (es)
  2. Escut de València — Wikipedia (ca)
  3. Murciélago (heráldica) — Wikipedia (es)
  4. Bat (heraldry) — Wikipedia (en)